W ostatnich latach obserwujemy z jednej strony wyraźny trend globalnego ocieplenia, a z drugiej – epizody wyjątkowo mroźnych i śnieżnych zim w wielu rejonach półkuli północnej. Choć na pierwszy rzut oka wydaje się to sprzeczne, nauka wskazuje, że zmiany klimatyczne, a szczególnie ocieplenie Arktyki, mogą przyczyniać się do nasilania zimowych ekstremów. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta świata – to zjawisko nazywane amplifikacją arktyczną – co prowadzi do topnienia pokrywy lodowej i zmniejszania gradientu temperatur między biegunem a strefami średnich szerokości geograficznych. Ten gradient jest jednym z głównych motorów utrzymujących stabilny i silny wir polarny oraz prądy strumieniowe w atmosferze. Gdy się osłabia, wiatry te stają się bardziej niestabilne, co zwiększa prawdopodobieństwo, że arktyczne masy powietrza przesuwają się na południe, przynosząc intensywne ochłodzenia i opady śniegu w Europie, Azji i Ameryce Północnej.
Mechanizm ten jest często opisywany w literaturze naukowej jako zaburzenia wiru polarnego lub rozciąganie prądu strumieniowego. W warunkach, gdy arktyczny lód morskie topnieje szybciej niż zwykle, różnice ciśnienia i temperatury w atmosferze ulegają zmianom, co destabilizuje wir polarny – masę zimnego powietrza otoczoną silnymi wiatrami nad Arktyką. Osłabiony wir może ulegać deformacji, pękać lub „wydłużać się”, co pozwala zimnemu powietrzu przemieszczać się na południe do obszarów, które zwykle latem ogrzewają się znacznie szybciej. W takich sytuacjach, mimo że średnia temperatura globalna rośnie, lokalne epizody zimna i obfitych opadów śniegu mogą być bardziej powszechne i intensywne.
Warto jednak podkreślić, że związek między ociepleniem Arktyki a konkretnymi zimowymi epizodami jest złożony oraz nadal przedmiotem debat naukowych. Część badań sugeruje, że spadek pokrywy lodowej i związane z tym zmiany w cyrkulacji atmosferycznej mogą zwiększać częstość i intensywność ekstremalnych zimowych zjawisk w średnich szerokościach, podczas gdy inne analizy modelowe nie znajdują jednoznacznego wpływu arktycznego topnienia na zimne fale.
Paradoks – mroźne, śnieżne zimy w dobie globalnego ocieplenia – wynika z faktu, że ocieplenie Arktyki zaburza tradycyjne wzorce cyrkulacji atmosferycznej, co może sprzyjać ekstremom pogodowym w chłodniejszych porach roku. Rozumienie i przewidywanie tych procesów jest kluczowe dla prognozowania przyszłych zmian klimatycznych oraz przygotowywania się na ich społeczno-ekonomiczne skutki. Stacje meteorologiczne są wyposażone w profesjonalne i nowoczesne przyrządy pomiarowe, których zadaniem jest precyzyjny pomiar parametrów, co umożliwi tworzenie wiarygodnych predykcji pogodowych i klimatycznych.